ลองเพ่งดูลูกโลกจิ๊กซอว์ของวิกิพีเดียใกล้ ๆ สักครั้ง บนชิ้นส่วนแถวล่างซ้ายมีตัว ว ของภาษาไทยอยู่ตรงนั้น ปนกับคันจิ ฮันกึล อาร์เมเนีย เขมร ทิเบต แล้วก็ภาษาคลิงออนจากสตาร์เทรค รวม 16 ระบบเขียนบนลูกเดียว โลโก้วิกิพีเดียเป็นภาพที่คนทั้งโลกเห็นทุกวันจนไม่มีใครมองแล้ว ทั้งที่มันมีเรื่องซ่อนอยู่เยอะกว่าที่คิด
เรื่องแรกที่คนมักไม่ทันสังเกต คือลูกโลกนี้ต่อไม่เสร็จ ยอดของมันโหว่ ชิ้นส่วนหายไปหลายชิ้น และมันตั้งใจให้เป็นแบบนั้น จากพื้นผิวทั้งหมด 51 ช่อง มีชิ้นที่เห็นจริง ๆ แค่ 18 ชิ้น ที่เหลือคือที่ว่าง
คนออกแบบตัวจริงไม่ใช่เอเจนซี ปี 2001 Bjørn Smestad ทำโลโก้ตัวแรกให้ ส่วนลูกโลกจิ๊กซอว์มาจากการประกวดปี 2003 ที่ Paul Stansifer ชนะด้วยแบบร่างที่ยังไม่เสร็จ แล้ว David Friedland ถอดสีออก จัดให้ชิ้นละหนึ่งตัวอักษร ขึ้นใช้จริงวันที่ 26 กันยายน 2003
โลโก้ที่สะกดผิดมาเจ็ดปี
ตรงนี้คือส่วนที่เราชอบที่สุด ลูกโลกรุ่น 2003 สะกดผิดอยู่สามจุด ตัวเทวนาครีกลับด้าน สระกันนาดาเกาะผิดที่ และคาตากานะที่ควรอ่านว่า ウィ กลายเป็น ワィ ซึ่งไม่มีความหมาย แปลว่าสัญลักษณ์ของสารานุกรมที่ทั้งโลกใช้ตรวจข้อเท็จจริง มีคำเขียนผิดคาอยู่บนหน้าตัวเองตั้งแต่ปี 2003 ถึง 2010
พอถึงปี 2010 ทีมงานก็รื้อใหม่ทั้งลูก แก้ตัวที่ผิด เปลี่ยนอักษรบางตัว แล้ววาดใหม่ให้ย่อขยายได้โดยไม่แตก ไม่มีแคมเปญเปิดตัว ไม่มีวิดีโอเล่าปรัชญาแบรนด์ แค่เปลี่ยนไฟล์แล้วเขียนบันทึกไว้
เว็บที่ยอมน่าเบื่อ
หน้าเว็บก็ท่าทีเดียวกัน พื้นขาว ตัวหนังสือดำ ลิงก์สีน้ำเงิน เส้นกับกล่องวางเรียงกันแบบไม่พยายามจะสวย หน้าตาแบบนี้อยู่ในตระกูลเดียวกับกล่องอีเมล Craigslist หรือ Reddit รุ่นเก่า คือของที่ออกแบบมาให้ใช้ ไม่ได้ออกแบบมาให้ถูกแคป
ตอนทำสกินใหม่ชื่อ Vector 2022 ชาววิกิพีเดียเถียงกันยาวเก้าหมื่นคำ ผลลัพธ์ที่ออกมาแทบดูไม่ออกว่าเปลี่ยนอะไร ซึ่งก็คือเป้าหมายตั้งแต่แรก Justin Scherer นักออกแบบ UX ของ Wikimedia Foundation บอกไว้ประโยคหนึ่งว่า ความสม่ำเสมอช่วยสร้างความไว้ใจในซอฟต์แวร์ได้เยอะ และอีกประโยคที่ค้างอยู่ในหัวเรานานกว่า คือวิกิพีเดียเกิดก่อนเศรษฐกิจความสนใจ
ลองคิดตามดู เว็บนี้ไม่เคยมีฟีดที่เลื่อนไม่รู้จบ ไม่มีป๊อปอัพชวนสมัคร ไม่มีอะไรวิ่งเข้ามาขวางตอนอ่าน มันเป็นเว็บใหญ่เว็บสุดท้าย ๆ ที่ยังไม่พยายามกักตัวเราไว้ นี่เป็นคนละเรื่องกับ ศิลปะของการลดทอนในงานโลโก้ ที่ตัดออกเพื่อให้ดูคม อันนี้คือไม่ได้ตั้งใจจะคมตั้งแต่ต้น
ของเล่นที่ชุมชนวาดกันเอง
แต่พอขยับออกจากหน้าเว็บหลัก ความเคร่งก็หายไปหมด ปี 2005 มีคนวาดตัวตะขาบที่ตัวประกอบจากหนังสือ ตั้งชื่อว่า Wikipede จากคำว่า Wikipedian บวก centipede เป็นแค่สเก็ตช์เล่น ๆ ของคนในชุมชน
ปี 2006 มี Wikipe-tan เด็กสาวผมฟ้าที่มัดผมด้วยชิ้นจิ๊กซอว์ วาดโดยผู้ใช้ชื่อ Kasuga ในแบบโมเอะของการ์ตูนญี่ปุ่น มันไม่เคยเป็นมาสคอตทางการ แต่ก็ไม่เคยหายไปไหน มีน้องสาวชื่อ Commons-tan กับ Quote-tan ตามมาอีก
ปี 2026 Wikipede กลับมาอีกรอบในชื่อ Kip ผ่านประกาศวันเอพริลฟูลส์ คนชอบกันจนต้องทำของขายจริง ตัวตะขาบหนวดงามที่เคยเป็นมุกในบ้าน กลายเป็นสินค้าที่มีคนจ่ายเงินซื้อ
ลูกกลมที่เกิดบนรถไฟ
วันที่ 15 มกราคม 2026 วิกิพีเดียครบ 25 ปี แล้วมีมาสคอตทางการตัวแรกในชีวิต ชื่อ Baby Globe คือลูกโลกจิ๊กซอว์ที่มีหน้ามีตา ผูกโบว์แดง
ที่มาของมันไม่ได้เริ่มจากห้องประชุม Jonathan Ferreira คนในชุมชนนั่งวาดเล่นระหว่างกลับบ้านบนรถไฟ อ้างอิงท่าทางจากแอนิเมชันสายยางยุค 1920 แล้ว Zack McCune ฝ่ายแบรนด์ไปเจอเข้า ทีมงานเลยชวน Sharon Park มาพัฒนาต่อร่วมกับ Axel Kinnear และ Bex McNally
รายละเอียดที่เราว่าน่ารักที่สุดคือประวัติตัวละคร สีโปรดของ Baby Globe คือสีน้ำเงินของไฮเปอร์ลิงก์ สีที่โยงบทความทั้งเว็บเข้าหากัน และสีที่มันไม่ชอบคือสีแดงของลิงก์ที่ยังไม่มีใครเขียน
เมื่อวันที่ 19 กันยายนที่ผ่านมา มันไปยืนอยู่บนเวที WikiCon ที่เมืองเรเกนส์บวร์ค เยอรมนี ในร่างลูกโป่งยักษ์ ข้างกรอบรูปนกฮูกทองสำหรับมอบรางวัล
Sharon Park พูดถึงงานนี้ไว้ว่า การที่วิกิพีเดียปล่อยมาสคอตที่วาดด้วยมือและโตมาจากชุมชนเอง มันสมเหตุสมผลมาก เธอบอกด้วยว่าอยากสร้างเรื่องเล่ารอบวิกิพีเดียให้มากกว่านี้ ถึงขั้นฝันว่าอยากทำอนิเมะสักเรื่อง
กลับมาที่ยอดลูกโลกที่ยังโหว่อยู่ ช่องว่างพวกนั้นไม่ได้แปลว่าทำไม่ทัน มันแปลว่ายังไม่มีใครเขียน และคนที่จะเติมก็คือคนที่เปิดหน้านั้นอยู่
ชวนดูของในเว็บ
โปสการ์ด Floral Childlike Art ลายเส้นแบบที่วาดเล่นบนกระดาษแผ่นเดียว ซึ่งก็เป็นจุดเริ่มของมาสคอตหลายตัวในเรื่องนี้
อ้างอิง: It's Nice That, Wikimedia Foundation, Wikipedia
Photo credit: Wikimedia Commons (Nohat, Paullusmagnus, QuickQuokka, Stevertigo, Kasuga, Editor at Large, Vanila2222, Matti Blume)
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
