ในห้องทำงานของช่างปั้นเซรามิกจะมีโต๊ะตัวหนึ่งที่ไม่มีใครพูดถึง มันคือโต๊ะนวดดิน หน้าโต๊ะเอียงลาดไปข้างหน้า เพราะเวลานวดดินคนต้องทิ้งน้ำหนักตัวลงไป โต๊ะเลยต้องรับแรงจากมุมนั้นพอดี ไม่มีใครออกแบบให้มันสวย มันแค่ต้องเป็นแบบนี้ ทีนี้ MACH Architects จากปักกิ่ง มองโต๊ะตัวเดิมนี้แล้วเห็นแมวกำลังยืดตัว เขาเลยทำมันออกมาเป็น The Stretching Cat Bench
พอบอกแบบนี้แล้วกลับไปดูโต๊ะนวดดินอีกที มันก็แมวจริงๆ นั่นแหละ หลังลาดลงจากท้ายมาหาหัว ขาสี่ขายันพื้น ส่วนหัวโต๊ะที่ยื่นออกมาก็อยู่ตำแหน่งเดียวกับหัวแมวพอดี เรื่องมันตลกตรงที่รูปร่างนี้ไม่ได้มาจากใครอยากให้มันน่ารัก มันมาจากสรีระของคนที่ต้องก้มลงไปนวดดินวันละหลายชั่วโมง
งานที่ไม่ได้เติมอะไรเข้าไปเลย
สิ่งที่ MACH ทำไม่ใช่การเอาหูแมวไปแปะ หรือวาดหน้าแมวลงบนไม้ เขาแคบตัวโต๊ะลง แล้วปรับองศาความลาดใหม่ให้คนนั่งสบายขึ้น เท่านั้นเอง ที่เหลือคือรูปทรงเดิมของเครื่องมือช่างที่มีอยู่แล้ว
เราชอบวิธีคิดแบบนี้เพราะมันเป็นการออกแบบที่ถอยหลังหนึ่งก้าว แทนที่จะเพิ่มของ กลับไปเอาสิ่งที่ซ่อนอยู่ในของเดิมออกมาให้คนอื่นเห็นด้วย ทางสตูดิโอเรียกมันว่าการปล่อยแมวที่ติดอยู่ในม้านั่งออกมา ซึ่งฟังดูเล่นๆ แต่จริงๆ มันคือคำอธิบายวิธีทำงานทั้งชิ้น
ไม้ 24 มิลลิเมตร กับข้อต่อที่ไม่ใช้กาว
ตัวม้านั่งทำจากแผ่นไม้หนา 24 มิลลิเมตร ซึ่งเป็นความหนามาตรฐานที่โรงงานตัดได้ไม่ยาก ทำให้ของชิ้นนี้ผลิตจำนวนมากได้จริง ไม่ได้เป็นงานเดี่ยวที่ทำได้ตัวเดียวแล้วจบ
ข้อต่อใช้เข้าเดือย ซึ่งเป็นวิธีต่อไม้ที่ช่างจีนกับช่างญี่ปุ่นใช้กันมานาน คือเจาะรูแล้วเอาเดือยไม้เสียบเข้าไปให้แน่นด้วยตัวมันเอง ไม่ต้องพึ่งกาวหรือสกรูเป็นตัวหลัก ผลคือของชิ้นนี้ถอดประกอบได้ และถ้าวันหนึ่งมันหลวม ก็ยังซ่อมได้ด้วยมือคน ไม่ต้องทิ้งทั้งตัว
จุดที่เราคิดว่าเนียนที่สุดคือส่วนหัว มันหมุนได้ และการหมุนนั้นทำหน้าที่เป็นตัวล็อกไปในตัว ส่วนใต้ท้องม้านั่งเป็นลิ้นชักเก็บของ แปลว่าอวัยวะทุกชิ้นของแมวตัวนี้มีงานทำ ไม่มีชิ้นไหนอยู่ตรงนั้นเพราะความน่ารักอย่างเดียว
ของในห้องทำงานที่ไม่เคยมีใครมอง
เครื่องมือช่างส่วนใหญ่ถูกออกแบบโดยไม่มีดีไซเนอร์ มันค่อยๆ กลายร่างมาจากคนใช้จริงหลายรุ่น ใครใช้แล้วไม่ถนัดก็ตัดออก ใครใช้แล้วดีก็เก็บไว้ พอผ่านไปร้อยปีเราจะได้รูปทรงที่ไม่มีอะไรเกิน ซึ่งบางทีมันก็บังเอิญสวยกว่าของที่ตั้งใจทำให้สวย
เราเคยเขียนถึง En Iwamura ศิลปินที่ปั้นหัวดินขนาดเท่าคนกอด ไปแล้วครั้งหนึ่ง งานเซรามิกมักถูกเล่าผ่านตัวชิ้นงานที่ออกจากเตาไปแล้ว ส่วนของที่อยู่ในห้องระหว่างทาง เช่นโต๊ะนวดดิน แผ่นรองปั้น ผ้าคลุมดิน แทบไม่เคยมีใครพูดถึงเลย
ม้านั่งตัวนี้เลยน่าจดจำตรงที่มันหันกลับไปมองของพวกนั้น แล้วบอกว่าเดี๋ยวก่อน อันนี้ก็มีหน้าตาของมันอยู่นะ
คำถามที่ค้างอยู่คือ ถ้ารูปทรงที่ดีที่สุดหลายอันเกิดจากการใช้งานสะสมมาเป็นร้อยปีโดยไม่มีใครเซ็นชื่อ แล้วในบ้านเราตอนนี้มีของแบบนั้นวางอยู่กี่ชิ้นที่เรายังไม่เคยมองมันจริงๆ
ที่มา: designboom, MACH Architects Beijing
Photo credit: MACH Architects Beijing
ของบนโต๊ะที่เข้ากับเรื่องนี้
Shoreline Yunomi Cup จากร้าน workspace-ss เป็นถ้วยที่ออกมาจากห้องทำงานแบบเดียวกับที่เล่าไว้ข้างบน ปลายทางของดินก้อนหนึ่งที่ผ่านโต๊ะนวดมาแล้ว
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด
