มีนักออกแบบไม่กี่คนในประวัติศาสตร์ที่กล้าพอจะบอกว่า “ดีไซน์ไม่จำเป็นต้องเหตุผล” Ettore Sottsass คือหนึ่งในนั้น ชายผู้เกิดใน Innsbruck ปี 1917 เติบโตใน Turin และใช้ชีวิตทั้งชีวิตในการพิสูจน์ว่าสิ่งของรอบตัวเราไม่ได้มีไว้แค่ใช้งาน แต่มีไว้เพื่อปลุกความรู้สึกบางอย่างที่ลึกกว่านั้น
ฤดูร้อนนี้ Artizon Museum ในย่าน Kyobashi กรุงโตเกียว กำลังจะเปิดนิทรรศการ “Ettore Sottsass: Design begins where magic begins” ระหว่างวันที่ 23 มิถุนายน 4 ตุลาคม 2026 นิทรรศการย้อนมอง Sottsass ครั้งแรกของญี่ปุ่น รวบรวมผลงานกว่า 112 ชิ้นจากคอลเลกชัน Ishibashi Foundation ครอบคลุมตั้งแต่ช่วงเริ่มต้นจนถึงบั้นปลายของอาชีพที่ยาวนานและอุดมสมบูรณ์
ในยุคที่ดีไซน์ถูกครอบงำด้วยลัทธิ functionalism ทุกอย่างต้องมีเหตุผล ต้อง “ใช้งานได้” ก่อน Sottsass เลือกเดินทางสวน เขาตั้งคำถามกับความหมกมุ่นในเหตุผลที่มากเกินไป และแสวงหาดีไซน์ที่ทำให้ผู้คนรู้สึก “มีชีวิตอย่างอิสระและมีชีวิตชีวา” ตามคำของ Artizon Museum เอง
ปี 1981 เขาก่อตั้ง Memphis Group ในอพาร์ตเมนต์ของเขาบน Via San Galdino มิลาน ตอนอายุหกสิบกว่า วัยที่คนส่วนใหญ่ยอมรับสถานะเดิม แต่ Sottsass กลับเลือกระเบิดมันทิ้ง Memphis กลายเป็นหมุดหมายของ Postmodern design สีสันจัดจ้าน รูปทรงอสมมาตร วัสดุ plastic laminate ที่ดูไม่ “หรูหรา” ตามขนบเดิม แต่ทรงพลังในแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน
Carlton ชั้นวางหนังสือในตำนานจากปี 1981 คืองานชิ้นที่จดจำได้ง่ายที่สุดของ Sottsass มันอ่านได้ทั้งเป็นตู้หนังสือ ฉากกั้นห้อง และตู้ลิ้นชัก ขึ้นอยู่กับว่าคุณถามใคร ชั้นบางชั้นเข้าถึงยาก โครงสร้างดูเปราะบาง แต่นั่นคือประเด็น Memphis ไม่ได้ต้องการแค่ “ใช้งานได้” แต่ต้องการตั้งคำถามกับคำว่า “ใช้งานได้” นั่นเอง
ก่อนหน้า Memphis Sottsass ได้สร้างชื่อมายาวนานในฐานะนักออกแบบให้ Olivetti ตั้งแต่ทศวรรษ 1950 ผลงานที่โดดเด่นที่สุดคือ Valentine เครื่องพิมพ์ดีดพกพาสีแดงสดจากปี 1969 ที่ออกแบบร่วมกับ Perry King งานชิ้นนี้เปลี่ยนอุปกรณ์สำนักงานให้กลายเป็นวัตถุแห่งความปรารถนา ด้วยความเข้าใจว่าสิ่งที่เราใช้ทุกวันมีอารมณ์ความรู้สึกเข้ามาเกี่ยวข้อง ไม่ใช่แค่ ergonomics
ในช่วงต้นทศวรรษ 1970 Sottsass ละทิ้งงานออกแบบในมิลานอย่างกะทันหัน ไปเร่ร่อนถ่ายภาพภูมิทัศน์ขรุขระของ Catalonia สเปน ท่องเที่ยวอินเดีย และตั้งคำถามเชิงปรัชญาเกี่ยวกับธรรมชาติของ “ดีไซน์” ว่ามันคืออะไรกันแน่ ช่วงเวลาแห่งการแสวงหานี้เองที่หล่อหลอมแนวคิดของเขาให้แหลมคมขึ้น นำไปสู่การก่อตั้ง Memphis ในทศวรรษ 1980
สิ่งที่ทำให้นิทรรศการที่ Artizon Museum น่าจับตามองเป็นพิเศษคือบริบท นี่คือนิทรรศการดีไซน์ครั้งแรกของพิพิธภัณฑ์แห่งนี้ และเป็นครั้งแรกที่ญี่ปุ่นจัดแสดงผลงานย้อนมอง Sottsass อย่างครบถ้วน Ishibashi Foundation ได้รวบรวมผลงานกว่าร้อยชิ้นตลอดหลายปีที่ผ่านมา จนกลายเป็นหนึ่งในคอลเลกชัน Sottsass ที่สำคัญที่สุดในเอเชีย
นิทรรศการเปิดให้เข้าชม 23 มิถุนายน 4 ตุลาคม 2026 ที่ Artizon Museum, 1-7-2 Kyobashi, Chuo-ku, Tokyo เปิดทำการ 10:00–18:00 น. (ศุกร์ถึง 20:00 น.) บัตรออนไลน์ ¥1,200 ซื้อที่พิพิธภัณฑ์ ¥1,500
Photo credit: Artizon Museum, Ishibashi Foundation © Erede Ettore Sottsass
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด