are bure boke เมื่อความเบลอกลายเป็นภาษา
ภาพถ่ายหนึ่งใบ เกรนหยาบ เบลอ เอียง ไม่มีจุดโฟกัสที่ชัดเจน ถ้าตัดสินตามมาตรฐานทั่วไป มันคือภาพที่ “พลาด”
แต่ Daido Moriyama ไม่เคยสนใจความชัดเจน เขาสนใจสิ่งที่ซ่อนอยู่ในความไม่ชัด ร่องรอยของแสง เงาที่เคลื่อนไหว พื้นผิวของเมืองที่คนส่วนใหญ่เดินผ่านโดยไม่ทันมอง
ที่ Kyoto City KYOCERA Museum of Art ตอนนี้ มีนิทรรศการย้อนมองผลงานกว่าหกทศวรรษของ Moriyama ภายใต้ KYOTOGRAPHIE 2026 เทศกาลภาพถ่ายนานาชาติที่จัดขึ้นทุกปีในเกียวโต ปีนี้ธีมคือ “EDGE”
นิทรรศการนี้ต่อเนื่องมาจาก retrospective ที่ Instituto Moreira Salles ในบราซิล ก่อนเดินทางผ่าน C/O Berlin, The Photographers’ Gallery ในลอนดอน, Photo Elysée ในโลซาน และอีกหลายเมืองในยุโรป ก่อนจะมาถึงเกียวโต จุดหมายที่เหมาะสมที่สุดสำหรับช่างภาพที่เคยเดินทุกซอกทุกมุมของเมืองนี้
Moriyama เกิดที่โอซาก้าในปี 1938 เติบโตในญี่ปุ่นหลังสงคราม ช่วงเวลาที่ประเทศกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงภายใต้การยึดครองของ GHQ และกระแสตะวันตกที่ไหลเข้ามาไม่หยุด เขาเริ่มต้นเป็นผู้ช่วยของ Takeji Iwamiya และ Eikoh Hosoe ก่อนจะออกมาทำงานอิสระในปี 1964
สิ่งที่ทำให้ Moriyama แตกต่างจากช่างภาพคนอื่นในยุคเดียวกัน คือท่าทีของเขาต่อสื่อที่เขาใช้ ภาพถ่ายสำหรับเขาไม่ใช่เครื่องมือบันทึกความจริง แต่เป็นวิธีตั้งคำถามกับมัน
สุนทรียะที่เรียกว่า are bure boke หยาบ เบลอ ไม่คมชัด ไม่ได้เกิดจากความผิดพลาดทางเทคนิค มันเป็นการเลือก เป็นการปฏิเสธความเรียบร้อยของภาพถ่ายแบบเดิมอย่างจงใจ เหมือนคนที่ตัดสินใจพูดด้วยเสียงกระซิบแทนที่จะตะโกน
ใน Farewell Photography (1972) หนังสือภาพที่กลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ Moriyama ผลักขอบเขตจนภาพแทบจะสลายตัว เกรนกลืนรายละเอียด จนเหลือเพียงร่องรอยของแสงและเงา หนังสือเล่มนั้นไม่ได้บอกว่าภาพถ่ายคืออะไร แต่ถามว่ามันจำเป็นต้องเป็นอะไร
นิทรรศการที่เกียวโตติดตามเส้นทางนี้ ตั้งแต่ผลงานในนิตยสาร Camera Mainichi ช่วงทศวรรษ 1960 การเข้าร่วมกลุ่ม Provoke ที่พยายามทลายกรอบของ photojournalism ไปจนถึง Record นิตยสารส่วนตัวที่ Moriyama ยังคงทำอยู่จนถึงวันนี้ ราวกับจดหมายรักถึงเมืองที่เขาเดินผ่าน
Thyago Nogueira ผู้ดูแลนิทรรศการ ได้ปรับ presentation ใหม่สำหรับเกียวโตโดยเฉพาะ โดยเน้นบทบาทของหนังสือภาพและนิตยสารในฐานะพื้นที่ทดลองของ Moriyama ไม่ใช่แค่สื่อเผยแพร่ แต่เป็นส่วนหนึ่งของงานสร้างสรรค์เอง
KYOTOGRAPHIE 2026: Daido Moriyama A Retrospective จัดแสดงที่ Kyoto City KYOCERA Museum of Art ตั้งแต่ 18 เมษายน ถึง 17 พฤษภาคม 2026 บัตรเข้าชม ¥1,500 (นักเรียน ¥800) นิทรรศการจัดโดย KYOTOGRAPHIE ร่วมกับ Instituto Moreira Salles และ Daido Moriyama Photo Foundation
Moriyama เคยพูดไว้ว่าเขาแค่บันทึกสิ่งที่อยู่รอบตัว โดยไม่แสร้งทำเป็นอะไรทั้งนั้น บางทีนั่นอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมภาพของเขาถึงยังรู้สึกใกล้ ทั้งที่ผ่านมาหกสิบกว่าปีแล้ว
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด